Ranh giới giữa sự hủ lậu và văn minh trong tiểu thuyết “Làm đĩ” (Vũ Trọng Phụng)

Thế nào là “hủ lậu” mà thế nào mới là “văn minh” trong một xã hội miền Bắc Việt Nam thời kỳ Pháp thuộc, nhộn nhạo giao thoa giữa cái mới và cái cũ?

Vũ Trọng Phụng chắc chắn đã chẳng câu nệ một ai khi đặt cho tác phẩm của mình một cái tên đầy táo bạo – “Làm đĩ”, vào những năm 1930 của thế kỷ XX. Tựa đề ngắn gọn, bộc trực này cùng ngòi bút châm biếm đanh thép của ông như một ngọn cờ giương cao thách thức thời cuộc, thẳng thắn vạch trần và lên án sự giao thoa văn hóa kệch cỡm, sa đà vào chủ nghĩa cá nhân của cả một dân tộc khi không có một lằn ranh mạch lạc để ngăn cái này xâm nhập vào cái kia, cái này hòa tan vào cái kia.

Đứng trước mảnh đời trầm luân của nhân vật Huyền, một cô gái thành thị luôn phải giằng xé bản thân giữa hai luồng tư tưởng truyền thống – hiện đại của buổi giao thời, người đọc có thể thấy dụng ý sâu sắc về cải cách văn hóa của tác giả khi để em bị cuốn theo vòng xoáy của những thói “văn minh” lệch lạc từ ngày còn thơ dại và xuyên suốt tuổi trưởng thành.

Đến cuối cùng, việc Huyền sớm bị tách rời khỏi phần “gốc” – ấy là bản sắc văn hóa, tự tôn dân tộc, là danh tính của mỗi cá nhân – đã biến em thành một cái cây nhỏ trơ trọi bị nhổ bật khỏi nền móng, đẩy em mỗi ngày một gần hơn với cái sai trái, xấu xa và hoàn toàn đánh mất chính mình trong một xã hội u mê, bạc nhược.

Một phụ nữ hành nghề mại dâm ở Sài Gòn năm 1910 | Nguồn: AGB Photo Library

Số phận “ba chìm, bảy nổi” của nhân vật chính và tác động tiêu cực từ môi trường xung quanh

Tác giả chia cuộc đời sóng gió gập ghềnh của Huyền thành bốn chương, mỗi chương thuật lại chi tiết những hồi ức không mấy đẹp đẽ đại diện cho quá trình em dậy thì – ra đời – lấy chồng và rồi trụy lạc.

Nhân vật Huyền của Vũ Trọng Phụng có xuất phát điểm ở tầng lớp trung lưu, khá hơn nhiều người trong xã hội Đông Dương bấy giờ, thậm chí có thể nói là con nhà danh giá. Hà cớ gì một cô gái xinh đẹp với tương lai xán lạn lại quyết định dính vào “cái đời nhơ bẩn này” là một câu hỏi khiến hai người bạn học cũ bàng hoàng và không khỏi thắc mắc, mong muốn đào sâu vào nguồn cơn cớ sự từ quá khứ của em.

Dậy thì và ra đời

Bắt đầu từ thời mới lớn của Huyền, tác giả đặc biệt mô tả những thói hư tật xấu mới nổi, được du nhập từ trời Âu như rạp chớp bóng, y phục phụ nữ hở hang, nhảy đầm,… nhằm nêu bật bối cảnh không gian và thời gian phức tạp mà em phải trải qua ở giai đoạn dậy thì – độ tuổi rất dễ bị tác động sai lệch nếu không được uốn nắn, giáo dục đúng cách.

“Không biết rằng cứ ỳ ra cũng đã đủ đi đến chỗ diệt chủng, cả một dân tộc vô đạo, vô học không có lý tưởng nào mà thờ, như một bọn người điêu, nhắm mắt lại để hăng hái làm cho xã hội thêm trụy lạc và liệt nhược. […] Ngay đến những người biết nghĩ cũng bị huyễn hoặc, cũng bài xích thuyết trung dung, cũng hô: đổi mới hoàn toàn.”

“Và con Huyền cứ công nhiên và tự nhiên theo đuổi những cảm giác ấy, vì đó là mỹ thuật, vì chung quanh Huyền ai cũng thế cả. Đó là cái dâm có quyền hành, cái dâm được công nhận, được khuyến khích, cái dâm của những người văn minh!”

Chân dung một người đẹp áo dài ở Hà Nội năm 1915 | Nguồn: Léon Busy / Musée Albert Kahn

Đừng bỏ lỡ

Zack Snyder có phải là một "auteur" như Vương Gia Vệ hay Wes Anderson không?

Đó là một câu hỏi thú vị mà trang NoFilmSchool đặt ra gần đây, sau khi bộ phim Zack Snyder’s Justice League gây sốt toàn cầu và tạo ra nhiều tranh luận gay gắt.

DẠY VÀ HỌC TRONG THỜI ĐẠI 4.0 SẼ RẤT KHÁC! 😮

Hôm qua, mình được tham gia một sự kiện rất hay về dạy và học trong thời đại 4.0 từ diễn giả Mike Truong, nhà nghiên cứu từ ĐH Azusa Pacific, Mỹ.

📚 FOUNDER’S FRIDAY: 55E RA ĐỜI TỪ VIỆC HỌC… SAI CÁCH

Hồi phổ thông, mình là học sinh kém trong nhiều năm liền. Mình có cố gắng chứ, nhưng không hiểu mình học những thứ đó để làm gì...

Ranh giới giữa sự hủ lậu và văn minh trong tiểu thuyết “Làm đĩ” (Vũ Trọng Phụng)

Số phận “ba chìm, bảy nổi” của nhân vật chính và tác động tiêu cực từ môi trường xung quanh

Dậy thì và ra đời

Zack Snyder có phải là một "auteur" như Vương Gia Vệ hay Wes Anderson không?

DẠY VÀ HỌC TRONG THỜI ĐẠI 4.0 SẼ RẤT KHÁC! 😮

📚 FOUNDER’S FRIDAY: 55E RA ĐỜI TỪ VIỆC HỌC… SAI CÁCH

Vũ Trọng Phụng .

About Us (School)

FAQ (classic)

Or login using your account

Zack Snyder có phải là một "auteur" như Vương Gia Vệ hay Wes Anderson không?

DẠY VÀ HỌC TRONG THỜI ĐẠI 4.0 SẼ RẤT KHÁC! 😮

📚 FOUNDER’S FRIDAY: 55E RA ĐỜI TỪ VIỆC HỌC… SAI CÁCH